Συνεντευξη του συγγραφεα Αλεξη Καρπουζου

Συνεντευξη του συγγραφεα Αλεξη Καρπουζου

“…να ρισκαρουμε και να διακινδυνευουμε να σκεφτουμε και να δοκιμαζουμε τα ονειρα και τις ιδεες που μας εμψυχωνουν.”

Ο Αλέξης Καρπούζος είναι συγγραφέας. Έχουν εκδοθεί 8 βιβλία του στα Ελληνικά, από τις Εκδόσεις “Ελεύθερος Τύπος”, “Λύχνος” και “Εργαστήριο Σκέψης” και 1 στα Αγγλικά από τις εκδόσεις “ThinkLab”. Κείμενά του έχουν δημοσιευθεί σε φιλοσοφικά και επιστημονικά περιοδικά στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Από το 1997 έχει δημιουργήσει το “Εργαστήριο Σκέψης”, έναν αυτοοργανωμένο μορφωτικό και πολιτιστικό χώρο, όπου διδάσκει φιλοσοφία, κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες.

 

Πρόσφατα δημοσιεύσατε στο easywriter.gr μία σειρά έξι βιβλίων, τις “Μεταμορφώσεις της Σκέψης”, που ξεκινά από τους Προσωκρατικούς και φτάνει μέχρι το σύγχρονο στοχασμό. Ποιο είναι το αντικείμενο των βιβλίων αυτών και σε ποιους απευθύνεται κυρίως;

“Μεταμορφώσεις της σκέψης” ονομάζεται μια συλλογή δοκιμίων και ομιλιών που γράφτηκαν και εκφωνήθηκαν στην Αθήνα στο διάστημα 2010-2012. Αυτά τα κείμενα συνθέτουν μια ενιαία και πολυδιάστατη στοχαστική έρευνα που ιχνηλατεί τις εποχιακές μεταμορφώσεις της Φιλσοφικής Σκέψης. Οι σκέψεις που αναπτύσσονται, επιχειρούν να συναρτήσουν την Ιστορία με τη Φιλοσοφία με διάθεση να διερευνήσουν το Ερώτημα του Κόσμου, που δεν είναι, αλλά ξετυλίγεται ως ανοιχτός χωροχρόνος, με τις σκέψεις που τον εκφράζουν, με τις γλώσσες που τον ονομάζουν. Η σειρά έχει ως αφετηρία την χαραυγή της Φιλοσοφικής Σκέψης, τους λεγόμενους προσωκρατικούς στοχαστές και καταλήγει στο λυκόφως της Φιλοσοφίας, τους Νεώτερους Χρόνους, Διατρέχει τους κοσμοθεωρητικούς σταθμούς που γνώρισε η Ιστορία του Δυτικού Πολιτισμού.

Ένα ακόμα βιβλίο σας βρίσκεται δημοσιευμένο στο easywriter.gr: “Οι Κόσμοι της Γλώσσας – Οι Γλώσσες του Κόσμου”. Θα θέλατε να μας μιλήσετε λίγο για το περιεχόμενό του;

Στο βιβλίο αυτό επιχειρείται μια πολυπρισματική διερεύνηση του γλωσσικού φαινομένου, πάντα όμως με την εποπτεία του φιλοσοφικού στοχασμού. Παρουσιάζονται περιεκτικά επιστήμες, τομείς και θεωρίες που μελετούν το γλωσσικό φαινόμενο. Μελετάται η γλώσσα από την προοπτική της γλωσσολογίας-σημειωτικής, από την προοπτική της ανθρωπολογίας, της κοινωνιολογίας, της ψυχολογίας και της αναλυτικής φιλοσοφίας. Όλες αυτές οι γνώσεις όμως αποτελούν χροιές του ολικού φάσματος της γλώσσας, τμήματα του διασπασμένου όλου. Κάθε επιστημονικός λόγος και η θεωρητική γλώσσα που τον εκφράζει, αναφέρονται σε μια διάσταση του Όλου της Γλώσσας, σ΄ έναν ιδιαίτερο τρόπο σύλληψής της που αναμφίβολα την φωτίζουν. Αυτό όμως που αποκαλύπτεται από τη μελέτη του βιβλίου είναι ότι η Γλώσσα είναι το αρθρωμένο και φευγαλέο κέντρο, η δέσμη που συνδέει και ξετυλίγει ενιαία και πολυδιάστατα όλες τις ειδικές θεματικές που την ερμηνεύουν. Η επιστήμη κάνει τη γλώσσα αντικείμενο επιστημονικής έρευνας που τη μελετούν υποκείμενα. “Αντικείμενο” και “υποκείμενο” αποτελούν μεταφυσικές αφαιρέσεις της ενιαίας Ολότητας του Κόσμου.

Τι είναι αυτό που σας έκανε να ξεκινήσετε τη συγγραφή των βιβλίων σας; Ποια ανάγκη σας ώθησε;

Η σκέψη εμψυχώνεται από την επιθυμία της σχέσης με τον κόσμο και τα όντα και της δημιουργίας δεσμών. Η συγγραφή ενός βιβλίου είναι ποιητική πράξη με την έννοια της ανάδυσης ενός λόγου που στοχάζεαι και ενοράται το νόημα των πραγμάτων, ταυτόχρονα όμως το βιβλίο είναι και έργο αισθητικό και λειτουργικό. Σκοπός του συγγραφέα είναι η αισθαντική ενατένιση του αόρατου, η συγκινησιακή έκφραση του ψυχισμού και η επεξεργασία καναλιών επικοινωνίας μεταξύ των ανθρώπων, η συνειδησιακή συνάντηση τους.

Θα θέλατε να τονίσετε κάποια ιδιαίτερα μηνύματα μέσα από τα βιβλία σας; Τί θα θέλατε να μείνει περισσότερο στο μυαλό των αναγνωστών μετά την ανάγνωση;

Αυτό που θα ήθελα να σκεφτούν οι αναγνώστες είναι ότι ο Κόσμος δεν είναι ένα αντικείμενο που το παριστούμε ή το αναπαριστούμε στο νου μας. Ο κόσμος ανοίγεται όταν δείχνουμε μια φιλική διαθεσιμότητα. Αυτό που ανοίγεται, δεν είναι, ξετυλίγεται ως Εν-Πολλαπλό, ενέχει τον πλούτο του διαφορετικού, δεν είναι ποτέ ολικό και πλήρες, το τίποτα και το μη-πλήρες είναι πάντοτε επί το έργον και μας εμφανίζεται ως ανεξάντλητο απο δυνατότητες. Αρκεί να ρισκάρουμε και να διακινδυνεύουμε να σκεφτούμε και να δοκιμάζουμε τα όνειρα και τις ιδέες που μας εμψυχώνουν.

Ποια ήταν η μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετωπίσατε κατά τη διάρκεια της συγγραφής των βιβλίων σας;

Η αγωνία να σκέφτομαι και αποσπασματικά και ολικά. Στην περιπέτεια της σκέψης κάθε στοχαστής αναζητά την Αλήθεια. Ο χρόνος όμως συμβάλλει στο να αποδεχτείς το αενάως αυτοαναιρούμενο της αλήθειας και να συμφιλιωθείς με την παραδοχή ότι το όραμα της συνάντησης, τόσο της σκέψης. όσο και της ποίησης με τον Κόσμο και η εμπειρία του ανέφικτου αυτής της συνάντησης εμψυχώνει και συντρίβει συγχρόνως τον στοχασμό και την ποίηση. Όλα πάντοτε σε μια δραματική αντίστιξη, η αποκάλυψη και η φανέρωση, η απόσυρση και η απόκρυψη του Κόσμου, αλληλοδιαδέχονται η μια την άλλη και αυτοαναιρούνται ταυτόχρονα. Αυτό συνιστά το μείζον αίνιγμα και το διαρκές ερώτημα. Η αδυνατότητα, μόνιμης συνάντησης, Κόσμου και σκέψης, η αναγνώριση και η συμφιλίωση με το φευγαλέο και το εφήμερο αυτής της συνάντησης μπορεί να μας ανοίξει σε μια ζωή γαλήνια, αλλά και διάπυρη, σε έναν νηφάλιο στοχασμό και σε μια μεθεκτική δημιουργία.

Έχετε διαθέσει τα βιβλία σας στο αναγνωστικό κοινό εντελώς δωρεάν. Τι σας οδήγησε σε αυτή την απόφαση;

Τα βιβλία που κυκλοφορούν σε έντυπη μορφή, διατίθονται με ένα συμβολικό χρηματικό αντίτιμο, μετά από συνεννόηση με τους εκδότες τους οποίους ευχαριστώ για την κατανόηση. Τα βιβλία που κυκλοφορούν με ηλεκτρονική μορφή διατίθενται δωρεάν για να έχουν τη δυνατότητα εύκολης και μαζικής πρόσβασης, κατάταξης και επεξεργασίας, ερευνητικά κέντρα, τμήματα πανεπιστημίων και σχολικές βιβλιοθήκες.

Θα μας αναφέρετε 2-3 πολύ αγαπημένα σας βιβλία, και τους λόγους που σας έκαναν να τα αγαπήσετε;

Δεν ξεχωρίζω κάποιο βιβλίο, το καθένα απ’ αυτά εκπροσωπούν την εποχιακή έκφραση της σκέψης και της συνείδησης. Βέβαια ένα αόρατο νήμα συνδέει όλα τα βιβλία και αυτό είναι το Ερώτημα του κόσμου, το οποίο επιδέχεται απεριόριστων διερευνήσεων. Το ερώτημα διατηρείται ανοιχτό και η σκέψη που το στοχάζεται και το μιλά είναι μόνιμα καθ΄οδόν.

Ποια φιλοσοφικά ρεύματα συγκινούν περισσότερο εσάς προσωπικά και οδηγούν τη ζωή σας;

Δεν είναι τόσο τα ρεύματα όσο οι στοχαστές και οι ποιητές που απασχολούν και γονιμοποιούν τη σκέψη μου. Οι γόνιμες επιρροές είναι τόσο από τη φιλοσοφική σκέψη και μη όσο και από τη ποίηση και τη τέχνη.Η Ανατολική και Ασιάτικη σκέψη διαθέτει αινιγματικά λόγια, έργα και σιωπές που αξίζει να τα αφουγκραστούμε και να προσπαθήσουμε να επιτύχουμε ένα διάλογο μαζί τους.Η προσωκρατική σκέψη δοκιμάζει την εμπειρία της σκέψης της Ολότητας. Η αρχαιοελληνική τραγωδία με τον Αισχύλο και τον Σοφοκλή είναι πιο ριζική, διεισδυτική και αποκαλυπτική από τη φιλοσοφία της εποχής για τα ζητήματα της ζωής και της ύπαρξης. Η κλασική φιλοσοφία φωτίζει με το Λόγο τον Κόσμο, αλλά αγνοεί το σκοτάδι του. Η μεσαιωνική φιλοσοφία, ανατολής και δύσης, παρουσιάζει μια ενδιαφέρουσα σχολαστική σκέψη και μια μυστικιστική ποίηση, την αποφαττική ή αρνητική θεολογία. Στους νεώτερους χρόνους ο Χέγκελ μας βοηθά να σκεφτούμε τη διαδικασία που οδηγεί στο τέλος της ιστορίας, της φιλοσοφίας και της τέχνης, η οποία προορίζεται να διαρκέσει. Ο Μάρξ αποκωδικοποιεί τους μηχανισμούς αλλοτρίωσης της πολιτικής οκονομίας και της ιδεολογίας και ο Φρόυντ τους μηχανισμούς της ψυχικής οικονομίας o Νίτσε δείχνει το τέλος του ανθρώπου της νεωτερικότητας και ο Χάιντεγγερ στοχάζεται το τέλος του Είναι και υπαινίσσεται το άνοιγμα σε μια άλλη σκέψη.

Τί θα συμβουλεύατε ένα νέο παιδί που ξεκινά τώρα να ψάχνει απαντήσεις σε θεμελιώδη φιλοσοφικά ερωτήματα;

Να αντιστέκεται στην ακατανίκητη έλξη για εξασφάλιση και καθησυχαστικές βεβαιότητες. Να δοκιμάζει ριζικά να θέτει ερωτήματα, να τα διερευνά στοχαστικά και όχι απλώς κριτικά. Τα ερωτήματα είναι πιο γόνιμα και παραγωγικά από τις απαντήσεις, συμβάλλουν στο ξετύλιγμα δυνατοτήτων. Να μην λησμονεί ότι η σκέψη συνομιλεί με τον κόσμο, υπόκειται στον ρυθμό του κόσμου και του χρόνου που σκέφτεται. Ο ρυθμός του χρόνου κυριαρχείται από την ενότητα και ταυτόχρονα από την αντίθεση των αντιθέτων, από την παραγωγική δύναμη της αρνητικότητας.

Δραστηριοποιείστε έντονα στο “Εργαστήριο Σκέψης”, έναν ανοικτό χώρο που βρίσκεται στου Ψυρρή, μέσα στον οποίο φαίνεται ότι συνδυάζεται αρμονικά η επιστήμη με την τέχνη. Τί ακριβώς είναι το “Εργαστήριο Σκέψης” και σε ποιους τομείς εστιάζει;

Το “Εργαστήριο Σκέψης” συνιστά ένα Ανοιχτό πεδίο Μόρφωσης, Στοχασμού, και Δημιουργίας, που αποβλέπει στην αφύπνιση μιιας θεμελιώδους διάθεσης αναζήτησης, έρευνας και πειραματισμού όσον αφορά τη σχέση Σκέψης, Τέχνης και Ποίησης.Σε αντίθεση με τον κατακερματισμό των γνώσεων και των πληροφοριών που παρατηρείται στην εποχή και οδηγεί στην αποδιοργάνωσης της Σκέψης και του Λόγου, στο “Εργαστήριο Σκέψης’’ έχουμε ως άξονα τη φιλοσοφική διερεύνηση του Κόσμου, αξιοποιούμε στοιχεία από τους χώρους της Γνωσιολογίας, της Γλωσσολογίας, της Θεωρίας της Λογοτεχνίας, της Λογικής και των Κοινωνικών Επιστημών, με έμφαση στην Παιδαγωγική. Ανοιγόμαστε και στο χώρο των Μαθηματικών, της Αστροφυσικής και της Κοσμολογίας, προωθώντας τη διαθεματικότητα, την διεπιστημονική προσέγγιση των ζητημάτων της γνώσης, με επιστέγασμα την Ανοιχτή Σκέψη, τη Σκέψη της Ανοιχτής Ολότητας.

Ποιος είναι ο βασικός σκοπός του “Εργαστηρίου Σκέψης” και σε ποιους απευθύνεται;

Το “Εργαστήριο Σκέψης” δοκιμάζει την εμπειρία ενός διαφορετικού παραδείγματος στην παιδεία και προσπαθεί να αναπτύξει πιο γόνιμες δυνατότητες μάθησης και επικοινωνίας. Η υλική και πνευματική αλλαγή και μεταμόρφωση είναι έργο της παιδείας. Η παιδεία ως μόρφωση και αγωγή. Η παιδεία συνιστά τόσο επιστήμη και απαιτεί ακρίβεια, σαφήνεια και υπολογισμό όσο και τέχνη, απαιτεί δηλαδή ανοίκειες επινοήσεις και τολμηρή φαντασία. Καλλιεργεί τόσο αφαιρετικές διασαφηνίσεις και λογικές διατυπώσεις όσο και διαισθητικές ενοράσεις και ονειρικές εμπνεύσεις. Το“Eργαστήριο Σκέψης’’ θα λέγαμε ότι είναι ένα ανοιχτό σύνολο με την έννοια ότι απευθύνεται σ’ όλους. Το “σ΄όλους” σημαίνει ότι δεν διακρίνει, δεν εξαιρεί και δεν αποκλείει κανέναν, ότι αμφισβητεί τα κατηγορήματα, τις ταυτότητες, και τις ιδιότητες. Στα μαθήματα μετέχουν όλοι όσοι επιθυμούν να σκεφτούν και να δοκιμάσουν την εμπειρία της σκέψης και του συναισθαντικού βιώματος. Όλοι όσοι τολμούν να διατυπώνουν ερωτήματα, να διερευνούν στοχαστικά και όχι απλώς κριτικά και να διαλογίζονται με διαφορετικές ερμηνευτικές προσεγγίσεις. Η ατμόσφαιρα, η οποία δημιουργείται μέσα από την μετοχή, την συν-αναζήτηση, τον αμοιβαίο διάλογο, συνιστά μια κοινωνία εν τω γίγνεσθαι. Τα μαθήματα είναι οργανωμένοι θεματικοί κύκλοι που διεξάγονται καθημερινά σε ομάδες των 3-5 ατόμων. Οι σημειώσεις των μαθημάτων αναρτώνται και στο προσωπικό blog: ανοιχτή σκέψη.

Ποια είναι τα επόμενα σχέδιά σας; Ετοιμάζετε κάποιο καινούριο βιβλίο αυτή την εποχή;

Ετοιμάζω ένα καινούργιο βιβλίο στην Αγγλική γλώσσα, που θα κυκλοφορήσει στην Αμερική. Το θέμα του είναι η φιλοσοφική διερεύνηση θεμάτων από τη σύγχρονη κοσμολογία. Τα κείμενα που απαρτίζουν το βιβλίο είναι στοχαστικά δοκίμια, τα οποία χρησιμοποιήθηκαν ως συμπληρωματική βιβλιογραφία στα μαθήματα Φυσικής και Μαθηματικών που πραγματοποιήθηκαν το χειμώνα του 2014 στην Αθήνα. Επίσης ετοιμάζεται μια καινούργια σειρά, “περιπλάνηση στον κόσμο της σοφίας”, η οποία θα επιχειρήσει μια αναδίφηση στην ανατολική, την ασιάτικη και την αφρικάνικη σκέψη.

Θα θέλαμε να σας ευχαριστήσουμε ιδιαίτερα γι’ αυτή τη συνέντευξη και να σας ευχηθούμε καλή επιτυχία και παραγωγική συνέχεια στο πολύπλευρο έργο σας. Κλείνοντας θα θέλαμε ο τελευταίος λόγος να είναι δικός σας…

Θα ήθελα να σας ευχαριστήσω πολύ και να σας ευχηθώ να επιμείνετε με την ίδια θέρμη να φροντίζετε το αξιέπαινο εγχείρημά σας.

 

Κατεβαστε δωρεαν τα βιβλια του Αλεξη Καρπουζου: εδω

Add a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *